O obrazie: Epitafium dla pieniądza
W obrazie LSD Paweł Franciszek Jaskuła powraca do klasycznego gatunku vanitas, by w jego ramach zawrzeć jedną z najbardziej przenikliwych diagnoz swojej dotychczasowej twórczości. Tytuł, prowokacyjnie kojarzący się z psychodelikiem, jest w istocie intelektualną grą – akronimem, którego rozwinięcie widnieje na czole przedstawionej czaszki: „Libra Solidus Denarius”. Te trzy słowa to nazwy starożytnych rzymskich jednostek wagi i monet, które stały się fundamentem współczesnych europejskich systemów monetarnych. Jaskuła nie maluje więc prostej alegorii śmierci; on tworzy epitafium dla samej idei pieniądza.
Artysta, kontynuując krytyczne studium wartości z projektu AURUM, zderza ze sobą dwa potężne absoluty: pieniądz, jako miarę ziemskiej potęgi, i śmierć, jako jej ostateczny kres. Czaszka – uniwersalny symbol memento mori – staje się tu zimnym, metalicznym nośnikiem dla martwych walut. To dosadna metafora, która stwierdza, że wszelkie systemy ekonomiczne, bogactwa i imperia, podobnie jak ludzkie życie, podlegają prawu przemijania. Złoty blask, którym mieni się kość, nie jest oznaką boskości, lecz barwą kruszcu, który przez wieki napędzał ludzkie ambicje i konflikty, a który w obliczu wieczności traci wszelką wartość.
Dramatyczny, ukazany z góry skrót perspektywiczny monumentalizuje czaszkę, czyniąc z niej obiekt niemal architektoniczny, podczas gdy płaskie, syntetyczne tło izoluje ją od jakiegokolwiek kontekstu historycznego czy przestrzennego. Znajdujemy się w czysto konceptualnej sferze. LSD to dzieło o chłodnej, analitycznej precyzji, pozbawione patosu, a przez to tym bardziej dotkliwe. Jaskuła, niczym archeolog idei, odkopuje prastare fundamenty naszej cywilizacji, by pokazać, że są one zbudowane na kościach – a iluzja wartości, którą nazywamy pieniądzem, jest być może najsilniejszym z narkotyków, jakie stworzyła ludzkość.
Opis tematu: Martwa natura vanitas
Obraz LSD jest modelowym przykładem vanitas, specyficznego podgatunku martwej natury, który zyskał szczególną popularność w sztuce holenderskiej i flamandzkiej XVII wieku. Jego celem było przypomnienie widzowi o marności (vanitas) ziemskiego życia, ulotności przyjemności i nieuchronności śmierci.
Gatunek ten był głęboko zakorzeniony w surowej moralności protestanckiej i czerpał inspirację z biblijnej Księgi Koheleta i jej słynnego cytatu: „Vanitas vanitatum et omnia vanitas” („Marność nad marnościami i wszystko marność”). Artyści tworzyli kompozycje z przedmiotów o bogatej symbolice, z których każdy miał przypominać o przemijaniu i skłaniać do refleksji nad życiem duchowym i odwrócenia uwagi od doczesnych pokus. Były moralitetami, które w pięknej formie malarskiej przemycały głębokie treści filozoficzne i religijne.
W sztuce współczesnej artyści wciąż sięgają po motywy wanitatywne, jednak nadają im nowe znaczenia, adekwatne do lęków i problemów naszych czasów. Paweł Franciszek Jaskuła w obrazie LSD dokonuje takiej właśnie aktualizacji. Zamiast moralizować na temat grzesznych przyjemności, wykorzystuje szkielet gatunku vanitas do sformułowania krytyki systemu ekonomicznego. Czaszka z inskrypcją martwych walut staje się współczesnym symbolem marności, odnoszącym się nie do jednostkowej duszy, lecz do całej cywilizacji zbudowanej na iluzji wiecznej wartości pieniądza.
Opis techniki: Malarstwo olejne
Farba olejna składa się z pigmentów (barwników roślinnych, mineralnych lub syntetycznych) dobrze wymieszanych, utartych i rozpuszczonych w roślinnym oleju schnącym, takim jak np. olej lniany. Ten materiał jest wysoko ceniony wśród malarzy za trwałość i szerokie możliwości zastosowania.
Właściwości fizykochemiczne farb olejnych umożliwiającą zarówno delikatne, cienkie krycie płótna farbą (tzw. laserunki), jak też mocne akcje pędzlem i kładzenie impastów, czyli grubych warstw farby, w wyniku czego na powierzchni płótna powstają trójwymiarowe struktury.
Malowanie na odpowiednio przygotowanym (zagruntowanym) płótnie pozwala na wykorzystanie pełnego potencjału farby i stworzenie dzieła o głębokich, nasyconych barwach. Długowieczność obrazu zależy też od jego prawidłowego zabezpieczenia po zakończeniu pracy i wyschnięciu farby (np. pokrycie obrazu odpowiednim werniksem), co uchroni powierzchnię i podkreśli jej blask przez długie dziesięciolecia.
O artyście:
Paweł Franciszek Jaskuła (ur. 1993) – artysta wizualny, malarz i fotograf, absolwent Uniwersytetu Artystycznego im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu (2021). W swojej interdyscyplinarnej praktyce łączy osobiste, autobiograficzne doświadczenie z krytyczną analizą uniwersalnych problemów społecznych. W rankingu Kompas Młodej Sztuki 2024 Jaskuła zajął wysokie, 22. miejsce (na 211 prezentowanych artystów młodego pokolenia).
Uznając wybór medium za kwestię drugorzędną, Jaskuła stawia w centrum swojej twórczości ideę i jej konceptualną głębię. Prace Jaskuły, często czerpiące z osobistych doświadczeń związanych z pochodzeniem z małego miasta, odważnie podejmują temat nierówności i kurtuazyjnego milczenia na temat pieniędzy w świecie sztuki. Jego twórczość zaczyna być uważana za jeden z najważniejszych analitycznych głosów młodego pokolenia, wnikliwie i bezkompromisowo komentującym współczesną rzeczywistość.
Więcej informacji o artyście oraz jego pozostałe prace dostępne w Galerii Wiele Sztuki znajdziesz tutaj.
Chcesz kupić obraz, ale obawiasz się, że nie będzie pasował do wystroju? Wyślij nam e-mailem zdjęcie swojej ściany, na której chciał byś by wisiała praca, a my odeślemy Ci wizualizację obrazu w Twoim wnętrzu. Więcej informacji w zakładce Obrazy na ścianę
