O obrazie: Fetysz w pustce
Obraz Balenciaga Pawła Franciszka Jaskuły to zjadliwy i niezwykle trafny komentarz do mechanizmów współczesnego pożądania. Artysta, w typowy dla siebie analityczny sposób, redukuje kompozycję do dwóch kluczowych elementów: abstrakcyjnego celu – słowa „Money” niedbale namalowanego ociekającą, złotą farbą, oraz konkretnego obiektu, który ten cel materializuje – pojedynczego buta marki Balenciaga. To zderzenie tworzy dzieło o sile pop-artowego manifestu, które w lapidarny sposób diagnozuje logikę późnego kapitalizmu.
Wybór tytułu i obiektu nie jest przypadkowy. Balenciaga, zwłaszcza pod kierownictwem kreatywnym Demny Gvasalii, to nie tylko marka luksusowa; to fenomen kulturowy, który z ironią i autoparodią redefiniuje pojęcie luksusu, sprzedając za astronomiczne kwoty produkty stylizowane na codzienne czy wręcz zniszczone. Jest to symbol statusu dla pokolenia, które komunikuje się poprzez marki, a jednocześnie ma świadomość absurdalności tego systemu. Jaskuła, umieszczając na płótnie ikoniczny model buta-skarpety, nie krytykuje więc zwykłego snobizmu. On dokonuje metakrytyki, analizując system, który sam w sobie jest już krytyką i parodią.
Słowo „Money”, wyglądające jak graffiti lub krzyk rozpaczy, kontrastuje z chłodną, minimalistyczną perfekcją buta. Złoto, symbol wiecznej wartości, tutaj zdaje się topić, tracić formę, podczas gdy jego produkt końcowy – efemeryczny, modowy gadżet – jest przedstawiony jako obiekt niemal sakralny, fetysz unoszący się w sterylnej, białej pustce.
Obraz ten stanowi gorzką konkluzję: pogoń za wartością (złotem, pieniądzem) w naszej kulturze nie prowadzi już do zdobycia mitycznego Runa czy władzy, lecz do posiadania pustego znaku, logo, które daje jedynie chwilową iluzję przynależności do elitarnego klubu. To błyskotliwy portret czasów, w których największą wartość ma sama świadomość uczestnictwa w absurdzie.
Opis tematu: Martwa natura czy manifest konceptualny?
Analizując temat obrazu Balenciaga, stajemy przed interesującym pytaniem o jego przynależność gatunkową. Czy jest to martwa natura? Odpowiedź jest złożona i doskonale ilustruje ewolucję tego gatunku w sztuce współczesnej.
Formalnie rzecz biorąc, obraz spełnia definicję martwej natury, ponieważ jego głównym motywem jest przedstawienie przedmiotu nieożywionego. Jednak sprowadzenie go wyłącznie do tej kategorii byłoby znacznym uproszczeniem. Tradycyjna martwa natura, nawet w swoich alegorycznych wariantach (vanitas), skupiała się na kompozycji, studium światła, faktury i relacji między obiektami w zaaranżowanej przestrzeni. Jej celem była malarska iluzja i kontemplacja materialności świata.
Tymczasem Paweł Jaskuła stosuje zupełnie inną strategię. Jego podejście jest bliższe sztuce konceptualnej i pop-artowi. But Balenciaga nie funkcjonuje tu jako obiekt do malarskiego studium, lecz jako przedmiot: znak, logo, symbol określonych zjawisk kulturowych – konsumpcjonizmu, „hype’u” i płynnej natury luksusu. Artysta nie jest zainteresowany jego realistycznym umiejscowieniem w przestrzeni; izoluje go na białym, pustym tle, co wzmacnia jego status jako ikony.
Wprowadzenie słowa „Money” jako równorzędnego elementu kompozycji ostatecznie przesuwa dzieło z domeny czysto malarskiej w stronę konceptualną. Tekst w sztuce XX i XXI wieku (od kubistów po Barbarę Kruger) służy do komentowania, dekonstruowania i nadawania obrazowi bezpośredniego, intelektualnego wymiaru, który wykracza poza tradycyjną ikonografię martwej natury.
Podsumowując, Balenciaga jest dziełem hybrydowym. Wykorzystuje format martwej natury (przedstawienie obiektu) jako szkielet dla manifestu o charakterze konceptualnym. To już nie jest nature morte (martwa natura), lecz raczej idée vivante (żywa idea), w której przedmiot służy jedynie jako punkt wyjścia do szerszej dyskusji o współczesności.
Opis techniki: Technika mieszana: farba olejna i akryle na płótnie
Zastosowanie w obrazie Balenciaga techniki mieszanej, łączącej farby akrylowe i olejne, jest świadomym wyborem artystycznym, który służy nie tylko celom praktycznym, ale i wzmacnia konceptualny wymiar dzieła. Zderzenie właściwości obu tych mediów staje się metaforą zderzenia idei przedstawionych na płótnie.
Podstawową różnicą między tymi farbami jest natura ich spoiwa i proces schnięcia. Farba akrylowa, oparta na wodnej emulsji polimerów, schnie prawie błyskawicznie przez odparowanie wody. Tworzy jednolitą, nieco płaską i matową powierzchnię o charakterze graficznym. Jest medium nowoczesnym, szybkim i pragmatycznym. W obrazie Jaskuły idealnie nadaje się do stworzenia sterylnego, klinicznie białego tła – przestrzeni przypominającej galerię, studio fotograficzne lub pustkę wirtualnego świata.
Farba olejna z kolei to medium o wielowiekowej tradycji, którego spoiwem jest olej roślinny, na przykład lniany. Schnie powoli, w procesie utleniania, co pozwala na osiągnięcie głębi, świetlistości i bogatej faktury. Jest historycznie kojarzona z malarstwem „wysokim”, iluzją i materialnym bogactwem samej farby. Artysta wykorzystuje te właściwości w słowie „Money” – złota farba olejna jest tu gęsta, lśniąca i zmysłowa, jej spływające krople podkreślają jej płynność i materialność.
O artyście:
Paweł Franciszek Jaskuła (ur. 1993) – artysta wizualny, malarz i fotograf, absolwent Uniwersytetu Artystycznego im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu (2021). W swojej interdyscyplinarnej praktyce łączy osobiste, autobiograficzne doświadczenie z krytyczną analizą uniwersalnych problemów społecznych. W rankingu Kompas Młodej Sztuki 2024 Jaskuła zajął wysokie, 22. miejsce (na 211 prezentowanych artystów młodego pokolenia).
Uznając wybór medium za kwestię drugorzędną, Jaskuła stawia w centrum swojej twórczości ideę i jej konceptualną głębię. Prace Jaskuły, często czerpiące z osobistych doświadczeń związanych z pochodzeniem z małego miasta, odważnie podejmują temat nierówności i kurtuazyjnego milczenia na temat pieniędzy w świecie sztuki. Jego twórczość zaczyna być uważana za jeden z najważniejszych analitycznych głosów młodego pokolenia, wnikliwie i bezkompromisowo komentującym współczesną rzeczywistość.
Więcej informacji o artyście oraz jego pozostałe prace dostępne w Galerii Wiele Sztuki znajdziesz tutaj.
Chcesz kupić obraz, ale obawiasz się, że nie będzie pasował do wystroju? Wyślij nam e-mailem zdjęcie swojej ściany, na której chciał byś by wisiała praca, a my odeślemy Ci wizualizację obrazu w Twoim wnętrzu. Więcej informacji w zakładce Obrazy na ścianę
