O obrazie:
W nagrodzonym cyklu Elizabeth Voryvody, badającym podstawowe stany ludzkiej świadomości, obraz „Strach” stanowi epicentrum emocjonalnego wstrząsu. Dzieło to jest bezpośrednią i niezwykle szczerą konfrontacją z traumą – zarówno tą osobistą, związaną z wojną i emigracją, jak i uniwersalną, egzystencjalną. Artystka, odwołując się do swojego manifestu, że „prawdziwe malarstwo rodzi się z prawdy – z przeżytego doświadczenia”, tworzy tu wizerunek o sile ikony.
Na poziomie formalnym obraz jest syntezą ekspresjonizmu i kubizmu. Kompozycja pośrednio sposób nawiązuje do „Krzyku” Muncha – postać trzymająca dłonie przy policzkach, z szeroko otwartymi oczami i ustami zastygłymi w geście przerażenia. Jednak malarka nie oddaje tego krzyku za pomocą płynnej, organicznej linii. Zamiast tego, filtruje go przez geometryczny rygor kubizmu, czerpiąc z inspiracji Picassem. Strach w jej ujęciu nie jest płynnym odkształceniem, lecz gwałtownym pęknięciem. Twarz i otaczający ją świat rozpadają się na ostre, krystaliczne odłamki.
Paleta barwna pomaga w odczytaniu obrazu. Dominują głębokie, zimne błękity, oddające paraliżującą, mroźną naturę lęku. Jednak przez te „lodowe” płaszczyzny przebijają gorące, pomarańczowe i czerwone linie, niczym obwody odsłoniętego układu nerwowego. To wizualizacja stanu paniki – zderzenie paraliżu z elektrycznym impulsem.
W kontekście biografii malarki to dzieło nabiera cech dojmującego autoportretu pokolenia dotkniętego wojną i związaną z nią traumą. Jest to praca o dużej sile, w której artystka udowadnia, że język awangardy jest wciąż najpotężniejszym narzędziem do opisu doświadczeń granicznych.
O temacie obrazu: portret zdekonstruowany
Gatunek portretu, historycznie, był w dużej mierze funkcją społeczną – służył utrwalaniu wizerunku, manifestacji władzy, bogactwa czy cnót modela. Od starożytnego Egiptu, gdzie wizerunki były wysoce stylizowane i miały charakter państwowy, przez renesans, który skupił się na humanizmie i uchwyceniu psychologii jednostki, aż po wiek XIX, portret był związany z realizmem.
Przełomem stało się wynalezienie fotografii, które, jak się uważa, uwolniło malarstwo od „brzemienia podobieństwa”. Artyści awangardy XX wieku, tacy jak ekspresjoniści czy kubiści, zaczęli używać portretu nie do odpowiedzi na pytanie „jak ktoś wygląda?”, ale „co ktoś czuje?”. Portret stał się w ten sposób narzędziem do ukazywania subiektywnej, wewnętrznej rzeczywistości.
Malarka czerpiąc z inspiracji Picassem, ale i ikonografii Edvarda Muncha, tworzy portret ekspresyjny – jej celem nie jest odwzorowanie twarzy, lecz zmapowanie samej siły strachu, która dosłownie rozsadza i fragmentuje ludzką postać.
O technice: farba olejna na płótnie
Technika olejna, dominująca w malarstwie europejskim od XV wieku, opiera się na farbach, których spoiwem jest olej schnący (tradycyjnie lniany, orzechowy lub makowy), w którym zawieszone są pigmenty.
Farba olejna wysycha nie przez parowanie (jak akryl), ale przez oksydację, czyli powolną reakcję chemiczną z tlenem z powietrza. To właśnie ten powolny proces (trwający od kilku dni do nawet tygodni, a czasem miesięcy) jest największą zaletą tej techniki, dając artyście czas na precyzyjne modelowanie i mieszanie kolorów.
W malarstwie olejnym kluczowe jest przestrzeganie zasady „tłuste na chude” (fat over lean). Oznacza to, że każda kolejna nakładana warstwa farby musi być bardziej elastyczna (zawierać więcej oleju, czyli być „tłustsza”) niż warstwa poprzednia. Pierwsze warstwy (tzw. podmalówki) często rozcieńcza się terpentyną, by były „chude” i szybko wyschły. Nałożenie warstwy chudej (szybkoschnącej, kruchej) na tłustą (wolnoschnącą, elastyczną) prowadzi do katastrofy – gdy dolna warstwa będzie jeszcze „pracować”, górna, już twarda, zacznie pękać.
Po całkowitym wyschnięciu, powierzchnię obrazu pokrywa się warstwą werniksu (specjalnej żywicy naturalnej lub syntetycznej) w celu zabezpieczenia farby przed drobnymi uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem, oraz ujednolicenia połysku.
O artystce:
Elizabeth Voryvoda, ukraińska artystka młodego pokolenia (ur. 2000, Dniepr), absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (rocznik 2025) na specjalizacji malarstwo ścienne. Jej droga artystyczna rozpoczęła się w dzieciństwie u boku ojca, malarza ikon, pośród fresków i prac sakralnych. Po ukończeniu z wyróżnieniem Kolegium Sztuki w Dnieprze i rozpoczęciu studiów w Kijowie, jej akademickie podejście do sztuki uległo radykalnej transformacji.
Wybuch wojny w Ukrainie i wymuszona emigracja do Polski stały się katalizatorem do poszukiwania nowego, brutalnie szczerego języka artystycznego. W nagrodzonej pracy dyplomowej na warszawskiej ASP, artystka przedstawiła awangardowy cykl ośmiu portretów badających kluczowe ludzkie emocje (ból, strach, nadzieja) oraz dopełniającą go mozaikę ceramiczną, która stała się dla niej metaforą siły i integracji mimo wewnętrznych pęknięć. W swojej twórczości świadomie nawiązuje do dziedzictwa awangardy (m.in. Malewicza, Kandinsky’ego, Picassa, Kantora), wierząc, że “prawdziwe malarstwo rodzi się z prawdy – z przeżytego doświadczenia. Więcej o artystce przeczytasz tutaj.
Wizualizacja obrazów
Chcesz kupić obraz, ale obawiasz się, że nie będzie pasował do wystroju? Wyślij nam e-mailem zdjęcie swojej ściany, na której chciał byś by wisiała praca, a my odeślemy Ci wizualizację obrazu w Twoim wnętrzu. Więcej informacji w zakładce Obrazy na ścianę.
