O obrazie:
W płótnie „Zdjęcie klasowe” (70 × 120 cm) Martyna Dominiak przekształca motyw archiwalnej fotografii z rodzinnego albumu w przejmujący, uniwersalny esej o pamięci, tożsamości i relacjach społecznych. Horyzontalna, ciasno kadrowana kompozycja przedstawia zwartą grupę uczniów ustawionych w wielorzędowym, szkolnym tableau na tle ściennej gazetki. Każdy z nas odnajdzie w tej scenie echa własnej przeszłości – rozpoznawalne fryzury, workowate swetry z minionej epoki, bluzę z popkulturowym nadrukiem czy napięcie wymuszonych przez fotografa póz. To powrót do czasów młodości, która choć po latach bywa idealizowana i spowita nostalgią, nieodłącznie wiązała się z poczuciem zagubienia, próbą odnalezienia własnego głosu oraz konfrontacją z rygorem grupy rówieśniczej.
Sentymentalna podróż zostaje jednak zakłócona mocnym gestem malarskim: część twarzy została całkowicie przesłonięta gęstą, niemal organiczną plamą ciemnokarminowej farby o mięsistej fakturze. Artystka nawiązuje tu bezpośrednio do zwyczaju zamazywania długopisem lub nawet wycinania wizerunków tych osób, z którymi więzi zostały zerwane, lub których z jakiegoś powodu się nie lubiło. Przeniesiony w materię malarstwa olejnego gest ten zyskuje wielowymiarowy wymiar symboliczny – staje się metaforą postępującego zapominania, fizycznego przemijania bądź bolesnego, rówieśniczego wykluczenia i współczesną odmianą damnatio memoriae (z łaciny: „potępienie pamięci”, starożytna kara polegająca na całkowitym wymazaniu imienia i wizerunku człowieka z przestrzeni publicznej).
Chłodna, zgaszona kolorystyka imitująca chemicznie starzejący się papier fotograficzny potęguje wrażenie obcości, sprawiając, że widz staje przed obrazem niczym przed nieznaną fotografią odnalezioną na dnie szuflady, w której własne wspomnienia nieustannie ścierają się z tym, co wyparte i bolesne. Ze względu na swój wyważony, surowy koloryt i magnetyczną siłę narracyjną, dzieło stanowi wybitny punkt centralny do przestrzeni gabinetowych, nowoczesnych salonów czy kolekcji poszukujących sztuki o głębokim, bezkompromisowym ładunku humanistycznym.
O temacie obrazu: Portret zbiorowy – od pomnika wspólnoty do współczesnej wiwisekcji tożsamości
Portret zbiorowy to jeden z najbardziej wymagających i prestiżowych gatunków w dziejach malarstwa europejskiego, łączący wirtuozerię czystego studium postaci ludzkich ze złożoną narracją dramaturgiczną. W swojej klasycznej formie portret grupowy był przede wszystkim potwierdzeniem i manifestacją statusu, zamożności oraz przynależności stanowej, cechowej lub politycznej danej grupy osób. W niderlandzkim okresie Złotego Wieku (XVII w.) to właśnie portret grupowy stał się manifestem republikańskiej dumy obywatelskiej – czego szczytowym osiągnięciem pozostaje Straż Nocna Rembrandta (1642), w której tradycyjny, statyczny wizerunek kompanii strzeleckiej został przekształcony w dynamiczny, nasycony światłocieniowym dramatyzmem spektakl.
Z kolei w hiszpańskim baroku Diego Velázquez w arcydziele Panny dworskie (Las Meninas, 1656) wykorzystał konwencję portretu rodziny królewskiej do przeprowadzenia wyrafinowanej gry ze spojrzeniem, statusem twórcy oraz iluzją przestrzeni, czyniąc z obrazu wielowarstwowy traktat filozoficzny o naturze widzenia. W tradycji polskiej portret zbiorowy osiągnął apogeum w malarstwie historycznym Jana Matejki; monumentalny Rejtan – Upadek Polski (1866) to w istocie polifoniczny, psychologiczny portret zbiorowy elity politycznej w chwili granicznej, gdzie każda z kilkunastu postaci staje się personifikacją zdrady, rozpaczy, oportunizmu lub heroicznego buntu wobec rozpadu państwa.
Wraz z narodzinami fotografii w XIX wieku funkcja dokumentacyjna czy propagandowa portretów zbiorowych została w dużej mierze przejęta przez to nowe, “mechaniczne” medium. Zamiast sztywnych, oficjalnych póz na płótnach zagościły sceny rodzajowe o charakterze reportażowym i społecznym, doskonale widocznym w chociażby w ikonicznych kompozycjach Maneta czy Seurata. Sięganie po portret zbiorowy przez współczesnych artystów wynika z potrzeby krytycznego zbadania kondycji jednostki uwikłanej w relacje stadne, instytucjonalne i społeczne. Kompozycja wielopostaciowa staje się laboratorium socjologicznym – pozwala poddać wiwisekcji mechanizmy formatowania, opresji grupy rówieśniczej, ról płciowych oraz konieczności przybierania adaptacyjnych póz w zunifikowanym tłumie. Portret grupowy w XXI wieku staje się archiwum pęknięć, platformą badania wykluczenia, alienacji oraz przestrzenią konfrontacji indywidualnego „ja” ze sztucznością i ciasnotą narzuconych norm społecznych.
O technice: Farba olejna na płótnie lniano-bawełnianym, bez werniksu
Malarstwo olejne to technika artystyczna wykorzystująca farby powstałe w drodze precyzyjnego ucierania drobno zmielonych pigmentów organicznych lub mineralnych ze schnącym olejem roślinnym, najczęściej lnianym, pełniącym funkcję spoiwa polimeryzującego pod wpływem tlenu atmosferycznego. Historia tego medium, rozwijanego od późnego średniowiecza i spopularyzowanego w epoce wczesnego renesansu, ukształtowała fundamenty europejskiej tradycji sztalugowej. Cechą wyróżniającą farby olejne jest ich powolny czas schnięcia, dający twórcy swobodę wieloetapowego budowania formy, płynnego stapiania przejść tonalnych (sfumato) oraz operowania zarówno subtelnym, przeźroczystym laserunkiem, jak i mięsistą strukturą kryjącego impastu nakładanego szpachlą lub pędzlem.
W kompozycji zastosowano holenderskie farby olejne z renomowanej serii Van Gogh, produkowane przez mającą ponad stuletnią tradycję manufakturę Royal Talens. Uznawane w środowisku artystycznym za wiodącą markę klasy studyjnej (półprofesjonalnej i profesjonalnej), charakteryzują się one wysokim stężeniem czystych pigmentów, doskonałą światłotrwałością oraz jednolitą, kremową konsystencją, która zachowuje plastyczny ślad duktu pędzla. Wybór podłoża w postaci płótna mieszanego – lniano-bawełnianego o zbalansowanej gramaturze 340 g/m² – stanowi przemyślany kompromis technologiczny, łączący najcenniejsze właściwości obu naturalnych włókien. Czysty len cechuje się wybitną twardością i odpornością mechaniczną, lecz bywa podatny na rozszerzanie i wiotczenie pod wpływem gwałtownych zmian wilgotności powietrza. Z kolei czysta bawełna oferuje wyjątkowo równomierne napięcie i gładką strukturę splotu, ustępując lnowi pod względem sztywności. Hybrydowa tkanina lniano-bawełniana zapewnia idealną sprężystość i stabilność wymiarową przy zachowaniu szlachetnej, lekko ziarnistej faktury, a jej fabryczne zagruntowanie z rolki gwarantuje jednolitą, elastyczną barierę odcinającą włókna przed niszczącym kontaktem z kwasami tłuszczowymi farb olejnych.
Świadoma rezygnacja z nałożenia werniksu końcowego – tradycyjnie stosowanego do ochrony powłoki i unifikacji połysku – jest we współczesnym malarstwie zabiegiem o wyraźnej motywacji estetycznej. Pozostawienie lica w stanie surowym odsłania naturalną, zróżnicowaną strukturę schnącej pasty olejnej: od satynowo matowych, płaskich partii tła po wypukłe, gęste reliefy impastów, które zachowują autentyczną bezbronność i bezpośredniość gestu malarskiego, niezakłóconą refleksami świetlnymi sztucznej politury werniksu.
O artystce:
Martyna Dominiak (ur. 2001) – krakowska artystka, studentka V roku Wydziału Malarstwa ASP im. Jana Matejki w Krakowie (pracownia prof. Mirosława Sikorskiego). W swojej twórczości eksploruje obszary malarstwa, rysunku i form przestrzennych, czyniąc ze sztuki narzędzie komunikacji i przekładu doświadczeń neuroatypowości.
Ten odmienny sposób przetwarzania bodźców i emocji przekłada na sugestywny język wizualny – gęste napięcia kompozycyjne, motywy maskowania tożsamości oraz zmaganie z poczuciem alienacji i przebodźcowania. Łącząc realistyczny warsztat z poetyką baśni, pamięcią starych fotografii i psychologicznym niepokojem na granicy horroru, tworzy intymne opowieści o dorastaniu i oswajaniu lęku. Laureatka wyróżnień wydziałowych krakowskiej ASP oraz uczestniczka wystaw w Krakowie i kraju (m.in. Zofia Weiss Gallery, Dom Norymberski). Więcej o artystce przeczytasz tutaj.
Wizualizacja obrazów
Chcesz kupić obraz, ale obawiasz się, że nie będzie pasował do wystroju? Wyślij nam e-mailem zdjęcie swojej ściany, na której chciał byś by wisiała praca, a my odeślemy Ci wizualizację obrazu w Twoim wnętrzu. Więcej informacji w zakładce Obrazy na ścianę.
