O obrazie:
W płótnie „Trzymam w łazience pająka, bo jesteśmy spokrewnieni” (115 × 70 cm) Martyna Dominiak buduje intymny, psychologiczny portret z pogranicza surrealizmu i poetyki filmu grozy. Bezpośrednią inspiracją do powstania tego obrazu jest twórczość Louise Bourgeois, która motyw pająka uczyniła jednym z ważnych wątków swojej sztuki. O ile jednak w twórczości tej francusko-amerykańskiej artystki pająk był personifikacją opiekuńczej matki, o tyle Dominiak twórczo rozbudowuje to skojarzenie na całą siatkę relacji rodzinnych. Tytułowy pająk z łazienki to metafora genetycznego i emocjonalnego uwikłania, które towarzyszy nam w najbardziej bezbronnych chwilach. Łazienka staje się tu przestrzenią graniczną – to tam, stając nago przed lustrem, zdejmujemy społeczne maski i stajemy twarzą w twarz z własną tożsamością, odkrywając, że nosimy w sobie cechy, gesty i obciążenia naszych przodków.
Wertykalna, prawie klaustrofobicznie wykadrowana, zwężona kompozycja ukazuje zwróconą twarzą do nas młodą kobietę w jasnej bieliźnie, wyłaniającą się z nieokreślonego, chłodnego tła w tonacji zgaszonej zieleni i szarości. Nie jest to jednak przestrzeń bezpieczna – zza pleców wyłaniają się długie, fioletowo-brunatne, pokryte kolcami odnóża gigantycznego pająka, które oplatają jej głowę, gardło i talię. Zastygła poza postaci, jej rozchylone usta i apatycznie opuszczone dłonie sugerują stan paraliżu, a zarazem paradoksalnego pogodzenia się z obecnością obcego bytu, który zrasta się z jej cielesną powłoką. To przejmująca wizualizacja zmagań z ciałem i sensoryczną, wyczuwalną opresją.
Pajęcze odnóża można odczytać jako symbol przebodźcowania, somatycznego ucisku, lęku lub niewidzialnego gorsetu społecznych oczekiwań, który paraliżuje i odbiera swobodę oddechu. Malarka zestawia miękki, niemal rokokowy róż ciała z drapieżną, kolczastą strukturą fioletowych odnóży, tworząc gęsty kontrast fakturowy i chromatyczny. Surowa, niezawerniksowana farba potęguje autentyzm sceny, czyniąc z obrazu poruszający esej o nieuchronnym pokrewieństwie z tym, co w nas samych budzi fascynację i pierwotny lęk.
Czy wiesz, że…
Louise Bourgeois (1911-2010) to francusko-amerykańska rzeźbiarka, malarka i rysowniczka, jedna z najsłynniejszych współczesnych artystek. Co ciekawe, początkowo nie zamierzała w ogóle zajmować się sztuką: uczęszczała na wykłady rachunku różniczkowego i geometrii na Sorbonie; uzyskała też licencjat w dziedzinie filozofii na Uniwersytecie Paryskim. w 1937 wyszła za mąż za Roberta Goldwatera, znanego amerykańskiego krytyka sztuki i w tym samym roku przeniosła się do Nowego Jorku. Pierwsza solowa wystawa artystki miała miejsce w 1945 roku w galerii Berthy Schaefer. Swoje najwybitniejsze dzieła, uznawane za arcydzieła sztuki współczesnej i w powszechnej świadomości będące jej symbolami, stworzyła będąc już w wieku siedemdziesięciu i osiemdziesięciu lat. Jej najsłynniejsze dzieło, Maman, powstało w 1999 r. (artystka miała wtedy prawie 90 lat!) na zlecenie muzeum Tate Modern w Londynie; rzeźba została zaprezentowana z okazji jego otwarcia w maju 2000. Wykonana ze stali i marmuru instalacja ma wymiary 9,3×8,9×10,2 metra i przedstawia gigantyczną pajęczycę. Jedna z 6 oryginalnych kopii tego dzieła stoi na bulwarze przed słynnym Muzeum Guggenheima w Bilbao.
O temacie obrazu: Motyw pająka w tradycji sztuki nowoczesnej
W ikonografii zachodniej wizerunek pająka przez stulecia obciążony był niemal wyłącznie pejoratywnymi konotacjami – symbolizował grzech pychy, zdradę, czyhające niebezpieczeństwo lub motyw śmiertelnej pułapki, czego źródłem był gracki mit o prządce Arachne, która rzuciła wyzwanie bogini Atenie. W sztuce XX wieku wraz z rozwojem surrealizmu i ekspresjonizmu, motywy pajęcze oraz pajęczyny zaczęły służyć jako wizualne ekwiwalenty lęków podświadomości, somatycznych obsesji oraz psychoanalitycznych więzów łączących jednostkę z jej otoczeniem. Szczególne miejsce zajmuje tu także poetyka body horroru – nurtu badającego naruszenie integralności ludzkiej powłoki, w którym zderzenie miękkiego ciała ze strukturami owadzimi lub pajęczymi dekonstruuje bezpieczną granicę między wnętrzem człowieka a otaczającym go światem.
W sztuce współczesnej motyw ten jest wykorzystywany do analizy tożsamości, intymności oraz relacji rodzinnych i społecznych. Nowatorskie odczytanie symbolu pająka zawdzięczamy przede wszystkim wybitnej francusko-amerykańskiej rzeźbiarce Louise Bourgeois, dla której pajęcza postać stała się ucieleśnieniem matki – prządki, opiekunki i naprawiaczki zerwanych więzi, a zarazem istoty budzącej dreszcz grozy. Współcześni twórcy, przejmując te wątki, operują wizerunkiem pająka w sposób wieloznaczny: sieć i odnóża stają się metaforą gęstej matrycy zależności, dziedziczonych traum i genetycznego uwikłania, od którego nie sposób się uwolnić. Hybrydyzacja ludzkiej sylwetki ze zwierzęcym pasożytem bądź symbiontem pozwala artystom zadawać fundamentalne pytania o to, czym jest intymność, jak dalece nasze ciało należy do nas samych i gdzie przebiega granica między ochronną obecnością bliskich a ich osaczającą, dławiącą kontrolą.
O technice: Farba olejna na płótnie lniano-bawełnianym, bez werniksu
Malarstwo olejne to technika artystyczna wykorzystująca farby powstałe w drodze precyzyjnego ucierania drobno zmielonych, organicznych lub mineralnych substancji barwiących ze schnącym olejem roślinnym, najczęściej lnianym. Farba olejna nie wysycha w drodze odparowania wody (jak np. farba akrylowa), tylko utwardza się w powolnym procesie polimeryzacji zachodzącym pod wpływem tlenu atmosferycznego.
W kompozycji zastosowano holenderskie farby olejne Van Gogh wytwarzane przez renomowaną firmę Royal Talens. Cechują się one wysokim nasyceniem czystych pigmentów, wybitną odpornością na światło oraz maślaną, jednolitą konsystencją, która zachowuje plastyczny dukt pędzla. Jako podłoże artystka wybrała płótno mieszane – lniano-bawełniane, łączące w sobie elastyczność i równomierne napięcie bawełny z mechaniczną trwałością oraz szlachetnym splotem lnu. Tkanina została uprzednio zagruntowana, co zabezpieczyło strukturę włókien przed degradującym kontaktem z olejami roślinnymi i zapewniło optymalną chłonność.
Rezygnacja z nałożenia werniksu końcowego jest w tej kompozycji decyzją o ważnym znaczeniu estetycznym. Brak scalającego, błyszczącego filmu ochronnego pozwala widzowi bezpośrednio obcować z surową materią malarską: matowym, wertykalnie prowadzonym tłem oraz satynową miękkością odsłoniętego ciała, wokół którego kontrastują ciemniejsze, chropowate odnóża.
O artystce:
Martyna Dominiak (ur. 2001) – krakowska artystka, studentka V roku Wydziału Malarstwa ASP im. Jana Matejki w Krakowie (pracownia prof. Mirosława Sikorskiego). W swojej twórczości eksploruje obszary malarstwa, rysunku i form przestrzennych, czyniąc ze sztuki narzędzie komunikacji i przekładu doświadczeń neuroatypowości.
Ten odmienny sposób przetwarzania bodźców i emocji przekłada na sugestywny język wizualny – gęste napięcia kompozycyjne, motywy maskowania tożsamości oraz zmaganie z poczuciem alienacji i przebodźcowania. Łącząc realistyczny warsztat z poetyką baśni, pamięcią starych fotografii i psychologicznym niepokojem na granicy horroru, tworzy intymne opowieści o dorastaniu i oswajaniu lęku. Laureatka wyróżnień wydziałowych krakowskiej ASP oraz uczestniczka wystaw w Krakowie i kraju (m.in. Zofia Weiss Gallery, Dom Norymberski). Więcej o artystce przeczytasz tutaj.
Wizualizacja obrazów
Chcesz kupić obraz, ale obawiasz się, że nie będzie pasował do wystroju? Wyślij nam e-mailem zdjęcie swojej ściany, na której chciał byś by wisiała praca, a my odeślemy Ci wizualizację obrazu w Twoim wnętrzu. Więcej informacji w zakładce Obrazy na ścianę.
